Tại buổi nghiệm thu, Hội đồng đã nghe chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày khái quát quá trình triển khai, cách tiếp cận nghiên cứu và những kết quả chính về nhận thức, thái độ và hành vi của thanh niên Hà Nội liên quan đến nội dung Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội.

Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển mạnh mẽ của các nền tảng trực tuyến, mạng xã hội ngày càng trở thành không gian quan trọng để thanh niên tiếp nhận thông tin, giao tiếp, thể hiện quan điểm và tham gia các hoạt động xã hội. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội kết nối và chia sẻ tri thức, môi trường mạng cũng đặt ra nhiều vấn đề như tin giả, thông tin sai lệch, phát ngôn thiếu chuẩn mực, hành vi công kích, xúc phạm người khác và nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư. Trước yêu cầu xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn và có trách nhiệm, Bộ Thông tin và Truyền thông đã ban hành Quyết định số 874/QĐ-BTTTT ngày 17/6/2021 về Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội, tạo cơ sở định hướng hành vi của tổ chức, cá nhân khi tham gia các nền tảng mạng xã hội.

Nhiệm vụ đã sử dụng phương pháp phân tích tài liệu thứ cấp vàkhảo sát trực tuyến  100 thanh niên đang học tập và sinh sống trên địa bàn thành phố Hà Nội. Kết quả nghiên cứu cho thấy mức độ nhận biết và hiểu biết của thanh niên về Bộ quy tắc ứng xử trên mạng xã hội còn hạn chế. Trong mẫu khảo sát, có 28% người trả lời chưa từng nghe nói đến Bộ quy tắc, 54% đã nghe nói nhưng chưa hiểu đầy đủ nội dung và chỉ 18% cho biết đã đọc toàn bộ nội dung. Điều này cho thấy Bộ quy tắc vẫn chưa thực sự được phổ biến sâu rộng đến nhóm thanh niên được khảo sát. Các kênh mạng xã hội, nhà trường, cơ quan quản lý và báo chí đều có vai trò trong việc cung cấp thông tin, tuy nhiên cần tiếp tục đổi mới cách thức truyền thông để nội dung chính sách trở nên gần gũi, dễ tiếp cận và dễ vận dụng hơn trong đời sống số.

Một phát hiện đáng chú ý là khoảng cách giữa nhận thức, thái độ và hành vi thực tế. Mặc dù nhiều thanh niên nhận thấy sự cần thiết của việc ứng xử có trách nhiệm trên mạng xã hội, mức độ đồng tình và sẵn sàng tuân thủ các nguyên tắc của Bộ quy tắc chưa thực sự rõ nét. Đối với hành vi kiểm chứng thông tin trước khi chia sẻ, chỉ có 13% cho biết luôn luôn thực hiện và 28% thường xuyên thực hiện; trong khi 25% chỉ thỉnh thoảng, 19% hiếm khi và 15% không bao giờ kiểm chứng thông tin. Như vậy, tỷ lệ thanh niên thường xuyên hoặc luôn luôn kiểm chứng thông tin đạt 41%, cho thấy hành vi này chưa trở thành thói quen ổn định trong một bộ phận người tham gia khảo sát. Kết quả cũng gợi mở rằng việc nâng cao nhận thức về chuẩn mực ứng xử cần đi đôi với hình thành kỹ năng, thói quen và động lực thực hành trong những tình huống cụ thể.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhiệm vụ đề xuất một số định hướng và giải pháp nhằm nâng cao nhận thức, thúc đẩy thái độ tích cực và hình thành hành vi ứng xử có trách nhiệm của thanh niên trên mạng xã hội. Trong đó, cần đổi mới hoạt động tuyên truyền, phổ biến Bộ quy tắc theo hướng ngắn gọn, trực quan, dễ hiểu, tăng cường sử dụng video, đồ họa thông tin và các tình huống thực tế trên những nền tảng mà thanh niên thường xuyên sử dụng. Nhà trường và các tổ chức Đoàn, Hội cần chú trọng giáo dục kỹ năng số, kỹ năng kiểm chứng thông tin, bảo vệ dữ liệu cá nhân, giao tiếp và giải quyết bất đồng trên không gian mạng; chuyển từ phổ biến quy định sang tổ chức các hoạt động trải nghiệm, thảo luận và thực hành. Gia đình, nhà trường, tổ chức xã hội và các cơ quan quản lý cần tăng cường phối hợp trong định hướng hành vi, xây dựng môi trường giao tiếp tôn trọng, an toàn và có trách nhiệm. Bên cạnh đó, cần phát huy vai trò của các nền tảng mạng xã hội trong cung cấp công cụ báo cáo nội dung vi phạm, cảnh báo thông tin có dấu hiệu sai lệch và hỗ trợ người dùng tiếp cận các nguồn thông tin đáng tin cậy.

Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao tinh thần nghiêm túc và những nỗ lực của chủ nhiệm nhiệm vụ trong quá trình triển khai nghiên cứu; Các thành viên Hội đồng đã nhất trí thông qua nhiệm vụ và đề nghị chủ nhiệm tiếp thu ý kiến góp ý, hoàn thiện báo cáo sau nghiệm thu.

Lê Quang Ngọc