Trong bối cảnh các công cụ trí tuệ nhân tạo ngày càng được sử dụng phổ biến trong học tập và công việc, ChatGPT đang trở thành một công cụ hỗ trợ được nhiều sinh viên tiếp cận và sử dụng. Bên cạnh những lợi ích trong việc tìm kiếm thông tin, hỗ trợ giải quyết nhiệm vụ và chuẩn bị nghề nghiệp, việc sử dụng công cụ này cũng đặt ra những vấn đề cần quan tâm như là xu hướng lệ thuộc vào ChatGPT và mối liên hệ của xu hướng này với các đặc điểm tâm lý của người sử dụng. Việc nghiên cứu vấn đề này góp phần cung cấp thêm cơ sở thực tiễn để hiểu rõ hơn cách thức sinh viên sử dụng trí tuệ nhân tạo trong các hoạt động học tập và công việc.

Xuất phát từ yêu cầu đó, nhiệm vụ tập trung tìm hiểu thực trạng sự lệ thuộc vào ChatGPT của sinh viên trong học tập và công việc, chuẩn bị nghề nghiệp, đồng thời xem xét mối quan hệ giữa sự lệ thuộc này với cái tôi hiệu quả. Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu, nhóm nghiên cứu đã triển khai khảo sát định lượng trên 340 sinh viên đến từ hai trường đại học tại Hà Nội. Mẫu nghiên cứu có sự phân bố tương đối cân bằng về giới tính và chuyên ngành học; trong đó, sinh viên năm thứ tư chiếm tỷ lệ cao nhất, còn sinh viên năm thứ ba chiếm tỷ lệ thấp nhất. Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu tiến hành phỏng vấn sâu 11 sinh viên nhằm bổ sung dữ liệu định tính, minh họa và làm rõ hơn các kết quả khảo sát.

Nghiên cứu sử dụng ba thang đo, bao gồm: Thang đo sự lệ thuộc vào ChatGPT trong học tập; Thang đo sự lệ thuộc vào ChatGPT trong công việc và chuẩn bị nghề nghiệp và Thang đo cái tôi hiệu quả. Các công cụ nghiên cứu đã được kiểm tra và đáp ứng yêu cầu về độ tin cậy để sử dụng trong nghiên cứu. Trên cơ sở dữ liệu thu thập được, nhóm nghiên cứu tiến hành phân tích thực trạng sử dụng ChatGPT, xem xét sự khác biệt về mức độ lệ thuộc giữa các nhóm sinh viên, đồng thời phân tích mối quan hệ giữa sự lệ thuộc vào ChatGPT và cái tôi hiệu quả.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mức độ lệ thuộc vào ChatGPT của sinh viên trong cả hai lĩnh vực học tập và công việc, chuẩn bị nghề nghiệp đều ở mức thấp. Kết quả này cho thấy sinh viên nhìn chung vẫn sử dụng ChatGPT chủ yếu như một công cụ hỗ trợ, chưa có xu hướng lệ thuộc ở mức cao. Bên cạnh đó, nghiên cứu ghi nhận sự khác biệt về mức độ lệ thuộc vào ChatGPT theo giới tính, năm học và nhóm chuyên ngành của sinh viên.

Đáng chú ý, khi xem xét mối quan hệ giữa sự lệ thuộc vào ChatGPT trong học tập, sự lệ thuộc vào ChatGPT trong công việc và chuẩn bị nghề nghiệp với cái tôi hiệu quả, kết quả phân tích không ghi nhận mối tương quan có ý nghĩa thống kê giữa các biến nghiên cứu (p > 0,05). Phát hiện này cung cấp thêm thông tin về mối liên hệ giữa cách thức sinh viên sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo với đặc điểm tâm lý cá nhân, đồng thời gợi mở những hướng nghiên cứu tiếp theo về các yếu tố liên quan đến hành vi sử dụng ChatGPT ở sinh viên.

Tại buổi nghiệm thu, thay mặt nhóm nghiên cứu, ThS. Phạm Minh Thu đã trình bày báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ trước Hội đồng. Sau phần trình bày, Hội đồng đã nghe ý kiến nhận xét của hai phản biện và các ủy viên, đồng thời trao đổi, đặt câu hỏi về những nội dung liên quan đến cơ sở nghiên cứu, phương pháp và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Thay mặt nhóm nghiên cứu, chủ nhiệm nhiệm vụ đã giải trình, trả lời các câu hỏi và tiếp thu những ý kiến đóng góp của Hội đồng với tinh thần cầu thị nhằm tiếp tục hoàn thiện báo cáo.

Sau khoảng 1,5 giờ làm việc nghiêm túc, Hội đồng đã thống nhất thông qua nhiệm vụ và đánh giá đạt loại khá với số điểm 88,6/100. Kết quả nghiệm thu ghi nhận những nỗ lực của nhóm nghiên cứu trong việc tìm hiểu một vấn đề mới gắn với sự phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong đời sống sinh viên.

Kết quả nghiên cứu góp phần cung cấp thêm dữ liệu thực tiễn về mức độ lệ thuộc vào ChatGPT trong học tập và công việc, chuẩn bị nghề nghiệp của sinh viên, đồng thời bổ sung góc nhìn về mối quan hệ giữa hành vi sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo với các đặc điểm tâm lý cá nhân. Đây cũng là cơ sở tham khảo cho các nghiên cứu tiếp theo về việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong môi trường giáo dục đại học, cũng như việc định hướng sinh viên khai thác các công cụ AI một cách phù hợp và hiệu quả.

Việc nghiệm thu nhiệm vụ tiếp tục thể hiện sự quan tâm của Viện Xã hội học và Tâm lý học đối với những vấn đề tâm lý – xã hội mới nảy sinh trong bối cảnh chuyển đổi số, góp phần gắn kết hoạt động nghiên cứu khoa học với những thay đổi trong đời sống và thực tiễn giáo dục hiện nay.

 Người viết: Cao Phương Thao