Vấn đề 1

Gánh nặng nguồn lực của cam kết phổ quát chưa được lượng hóa đầy đủ. Tỷ lệ 64,3% người phát hiện bệnh trong đợt khám toàn dân tại TP. Hồ Chí Minh¹⁰ vừa chứng minh giá trị của tầm soát, vừa cho thấy nhu cầu điều trị khổng lồ sẽ dồn lên hệ thống y tế và quỹ bảo hiểm y tế ngay sau sàng lọc. Nếu không có nguồn lực thỏa đáng cho khâu điều trị và quản lý bệnh tiếp theo, chính sách có nguy cơ tạo kỳ vọng vượt khả năng đáp ứng.

Vấn đề 2

Mô hình chăm sóc cộng đồng dựa vào nguồn lực kiêm nhiệm, thiếu tính bền vững ở cấp xã. Nghị định 168/2026/NĐ-CP quy định điểm chăm sóc người cao tuổi vận hành chủ yếu bằng tình nguyện viên không hưởng thù lao và cán bộ kiêm nhiệm, kinh phí dựa vào ngân sách địa phương và xã hội hóa¹¹. Trong bối cảnh cấp xã đang sắp xếp lại bộ máy và quá tải nhiệm vụ mới, mô hình này khó bảo đảm chất lượng và tính liên tục của dịch vụ.

Vấn đề 3

Khoảng cách số đe dọa loại trừ chính nhóm cần đảm bảo an sinh nhất. Khi an sinh được cung ứng qua VNeID, người không có thiết bị, không có kỹ năng số hoặc ở vùng chưa phủ sóng sẽ bị bỏ lại. Tính đến cuối tháng 4/2026 vẫn còn khoảng 34 triệu thuê bao chưa được đối soát với Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư¹². Hỗ trợ 400.000 điện thoại là quá nhỏ so với hơn 1 triệu hộ nghèo, cận nghèo và các nhóm yếu thế về năng lực số.

Vấn đề 4

Rủi ro bảo mật và quản trị dữ liệu cá nhân tăng theo mức độ tập trung hóa. Việc quy tụ dữ liệu y tế, giáo dục và trợ cấp xã hội về một đầu mối VNeID làm tăng nguy cơ nếu dữ liệu bị rò rỉ hoặc lạm dụng. Năng lực thực thi bảo vệ dữ liệu ở cấp cơ sở và nhận thức của người dân về quyền dữ liệu vẫn còn nhiều bất cập, dù Nghị định 88/2026/NĐ-CP đã quy chiếu theo Luật Dữ liệu 2024.

Vấn đề 5

Nguy cơ đứt gãy tuyến dịch vụ trong quá trình chuyển giao chức năng và sắp xếp bộ máy. Nhiều dịch vụ an sinh mới đều giao trọng trách cho trạm y tế và chính quyền cấp xã đúng vào lúc bộ máy này đang được tổ chức lại. Sự cộng hưởng giữa nhiệm vụ tăng và nhân lực biến động¹³ tạo rủi ro gián đoạn ở chính tuyến gần dân nhất.

Giải pháp 1

Gắn khám sàng lọc với năng lực điều trị và tài chính y tế. Xây dựng quy trình kết nối sau tầm soát (như TP. Hồ Chí Minh đang thí điểm) và lượng hóa trước nhu cầu điều trị phát sinh để bố trí ngân sách và quỹ bảo hiểm y tế tương ứng, tránh tình trạng phát hiện bệnh nhưng không có tuyến điều trị đi kèm.

Giải pháp 2

Chuyên nghiệp hóa và bảo đảm nguồn lực cho dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng. Thiết kế cơ chế phụ cấp tối thiểu, chuẩn năng lực và lộ trình đào tạo cho người chăm sóc tại điểm cộng đồng; đa dạng hóa nguồn tài chính (ngân sách, bảo hiểm, xã hội hóa) một cách ổn định thay vì trông chờ vận động.

Giải pháp 3

Đặt mục tiêu "không ai bị bỏ lại trong chuyển đổi số" thành chỉ tiêu cụ thể. Mở rộng quy mô hỗ trợ thiết bị và đào tạo kỹ năng số cho nhóm yếu thế (đặc biệt người cao tuổi, dân tộc thiểu số), đồng thời duy trì kênh phục vụ trực tiếp song song với kênh số. Trung tâm Phục vụ hành chính công và Tổ công nghệ số cộng đồng cần được tiếp tục duy trì như lựa chọn bắt buộc cho mọi dịch vụ an sinh thiết yếu (theo mô hình Singapore).

Giải pháp 4

Củng cố khung quản trị và bảo vệ dữ liệu cá nhân song hành với tốc độ tích hợp. Kiểm toán an ninh dữ liệu định kỳ, phân quyền truy cập chặt chẽ và truyền thông để người dân hiểu và thực thi quyền với dữ liệu của mình, tương xứng với mức độ tập trung dữ liệu ngày càng cao trên VNeID.

Giải pháp 5

Bảo đảm tính liên tục của tuyến cung ứng an sinh ở cấp xã trong giai đoạn chuyển tiếp. Quy định rõ đầu mối chịu trách nhiệm và cơ chế bàn giao khi sắp xếp bộ máy, tránh khoảng trống dịch vụ tại thời điểm hàng loạt chính sách mới có hiệu lực từ 1/7/2026.