Bên cạnh đó, diễn biến của tình hình thế giới và trong nước gần đây như cuộc Cách  mạng công nghiệp lần thứ tư, suy thoái toàn cầu, xung đột chính trị và chiến tranh ở một số khu vực có khả năng lan rộng trên thế giới. Vấn đề ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, dịch bệnh phức tạp, và những hiện tượng tự nhiên – xã hội nảy sinh bất thường, khó lường. Thực tiễn trên đặt ra không ít khó khăn và thách thức trong quản lý phát triển xã hội Việt Nam hiện nay và sắp tới. Việc nghiên cứu nhằm phác họa bức tranh về động thái xã hội Việt Nam để thấy thực trạng, các tác nhân chi phối động thái xã hội, đồng thời gợi mở định hướng quản lý phát triển xã hội trong bối cảnh mới là cấp thiết.

Cuốn sách “Động thái xã hội Việt Nam và hướng quản lý phát triển xã hội trong bối cảnh mới” của PGS.TS. Nguyễn Đức Chiện (Phó Viện trưởng Viện Xã hội và Tâm lý học) xuất bản năm 2025 - do Nhà xuất bản Khoa học xã hội với 288 trang, gồm 6 chương là kết quả nghiên cứu tổng hợp, phân tích từ hướng tiếp cận xã hội học của tác giả trong thời gian qua. Các dẫn chứng được trình bày trong sách cung cấp một bức tranh khái quát về một số khía cạnh, chiều kích liên quan đến động thái xã hội của đất nước trong những thập kỷ gần đây. Điều lý thú là các phân tích cho thấy những thành công, hạn chế và thách thức đặt ra đối với quản lý xã hội Việt Nam:

Động thái lao động và di động xã hội nghề nghiệp, cho thấy một quá trình rút dần lực lượng lao động khỏi khu vực nông nghiệp chuyển sang các ngành nghề công nghiệp, xây dựng, thương mại, dịch vụ tại chỗ hoặc lao động di cư đến các khu công nghiệp đô thị. Thực trạng là nhiều địa phương kinh tế chưa mở rộng phát triển dẫn đến khó khăn trong định hướng giá trị nghề nghiệp của người lao động. Lao động di cư đến các khu vực công nghiệp, đô thị chưa đảm bảo việc làm ổn định và bền vững. Hiện trạng này là khó khăn và thách thức đến quản lý phát triển xã hội tại các địa phương ở cả đô thị và nông thôn.

Động thái phân tầng xã hội đang diễn ra khá mạnh mẽ, có tác động tích cực tới chuyển đổi kinh tế, tính năng động nghề nghiệp của người dân. Tuy nhiên, những biểu hiện phân tầng xã hội cũng nảy sinh một số bất cập, sự gia tăng của cải ở một số nhóm không dựa trên trí tuệ, tài năng và năng lực làm việc; một số nhóm có thói quen tâm lý ỷ lại vào hỗ trợ; cơ hội và khoảng cách cuộc sống giữa các nhóm trong xã hội có nguy cơ giãn rộng. Bức tranh phản ánh cấu trúc phân tầng xã hội ở nước ta có những điểm chưa hợp lý, tiềm ẩn một số hệ lụy như bất bình đẳng, mâu thuẫn trong các mối quan hệ xã hội.

Động thái về phát triển giáo dục và nguồn nhân lực, Phát triển giáo dục và nguồn nhân lực những năm qua được Đảng và Nhà nước quan tâm và đạt được nhiều thành quả quan trọng nâng cao dân trí và chất lượng nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa đất nước. Tuy nhiên, rào cản và thách thức trong giáo dục, đào tạo vẫn chưa được giải quyết triệt để: bất bình đẳng trong tiếp cận giáo dục vẫn còn hiện hữu, chất lượng nguồn nhân lực chưa được như kỳ vọng phục vụ sự phát triển quốc gia.

Động thái về mâu thuẫn, xung đột xã hội và hành vi lệch chuẩn cho thấy quá trình chuyển đổi kinh tế đã dẫn đến thay đổi chuẩn mực, giá trị và nảy sinh mâu thuẫn dẫn đến xung đột lợi ích, giá trị giữa các nhóm trong xã hội. Thực tiễn này không chỉ ảnh hưởng đến tính cố kết, đồng thuận trong xã hội mà còn để lại nhiều hệ lụy liên quan đến an ninh, trật tự an toàn xã hội trong cộng đồng

Động thái về thực trạng các chính sách trợ giúp xã hội trong thời gian qua thể hiện rõ Việt Nam liên tục điều chỉnh, hoàn thiện chính sách trợ giúp thường xuyên, trợ giúp khẩn cấp cho các nhóm đối tượng thu hưởng, đảm bảo không ai bị bỏ lại phía sau trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, một số khía cạnh liên quan đến nguồn lực và thể chế tiếp tục là rào cản trong quá trình thực hiện hóa mô hình phúc lợi xã hội quốc gia toàn dân, toàn diện.

Ngoài việc đưa ra bằng chứng cho thấy động thái di động nghề nghiệp, phân tầng xã hội, phúc lợi xã hội, mâu thuẫn, xung đột và hành vi lệch chuẩn trong đời sống xã hội, tác giả phân tích các tác nhân và các chiều kích đang chi phối động lực phát triển xã hội, quản lý phát triển xã hội ở nước ta.

Nội dung cuốn sách gợi mở một số định hướng quản lý phát triển xã hội trong bối cảnh mới: Hướng tới hoàn thiện mô hình quản lý phát triển xã hội mang tính tổng thể và đa chiều; Các chủ thể quản lý phát triển xã hội phải phát huy vai trò tối ưu hóa hiệu quả quản lý phát triển xã hội phục vụ cho công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở địa phương và quốc gia; Sự định hướng và vận hành của mô hình quản lý phát triển xã hội ở tầm quốc gia và mỗi địa phương phải luôn coi trọng các giá trị phát triển toàn diện, bền vững, đồng thuận và thống nhất…

Có thể nói, “Động thái xã hội Việt Nam và hướng quản lý phát triển xã trong bối cảnh mới” là công trình nghiên cứu chuyên sâu, có giá trị và rất hữu ích cho các nhà nghiên cứu, giới quản lý, nhà hoạch định chính sách, giảng viên, sinh viên và học viên sau đại học ngành khoa học xã hội quan tâm.

Thư viện Viện Xã hội học và Tâm lý học xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc (Kí hiệu tại kho sách Xã hội học: 35VB00003350)

Lê Hòa