1.             1. Giới thiệu

Học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh là một nội dung đặc biệt quan trọng trong công tác xây dựng Đảng, nhằm xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh về chính trị, tư tưởng, đạo đức, xây dựng đội ngũ cán bộ. Việc học tập và làm theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh được thể hiện rất rõ qua các Chỉ thị của Đảng Cộng sản Việt Nam, cụ thể là Chỉ thị số 06-CT/TW ngày 7/11/2006 của Bộ Chính trị về tổ chức cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh”, Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 14/5/2011 của Bộ Chính trị về tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, Chỉ thị số 05-CT/TW ngày 15/5/2016 của Bộ Chính trị “về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” và đặc biệt là Kết luận số 01-KL/TW ngày 18/5/2021 của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW của Bộ Chính trị “Về đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. 

Tại Kết luận số 01 này, Bộ Chính trị khẳng định: “Tư tưởng Hồ Chí Minh cùng với chủ nghĩa Mác - Lênin là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho hành động của Đảng. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người là động lực, nguồn sức mạnh to lớn để toàn Đảng, toàn dân và toàn quân ta phát huy nội lực, vượt qua khó khăn, thử thách, thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng và mọi nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới. Học tập và làm theo Bác để Đảng ta và mỗi đảng viên xứng đáng với vai trò, sứ mệnh lãnh đạo cách mạng Việt Nam và sự tin cậy của nhân dân”. Tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người tiếp tục được Bộ Chính trị thể hiện rất rõ trong Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng khi đặt ra: “vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới” là kiên định đầu tiên trong số “4 kiên định”. Nghị quyết Đại hội XIV cũng xác định một số nhiệm vụ trọng tâm trong nhiệm kỳ, trong đó có nhiệm vụ “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ bảo đảm thực chất, hiệu quả, nhất là công tác thẩm định, đánh giá cán bộ. Xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp thật sự có đức, có tài, không ngừng tự đổi mới, ngang tầm nhiệm vụ”.

Tại Viện Xã hội học và Tâm lý học, việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh luôn được xác định là một trong những nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng và được vận dụng linh hoạt trong các hoạt động chuyên môn của Viện. Điều này không chỉ được thể hiện qua việc tổ chức các buổi sinh hoạt định kỳ mà còn thể hiện qua các hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước. Đặc biệt, trong bối cảnh Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chuyển về trực thuộc Ban Chấp hành Trung ương Đảng, dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Bộ Chính trị cùng với việc bổ sung nhiệm vụ về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch, việc đẩy mạnh học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh nói chung và về công tác cán bộ nói riêng của Viện Xã hội học và Tâm lý học càng trở nên đặc biệt quan trọng nhằm thực hiện tốt các chức trách, nhiệm vụ được giao, góp phần xây dựng Đảng và hệ thống chính trị trong sạch, vững mạnh, thúc đẩy sự phát triển của cơ quan, đơn vị, đất nước. Bài viết này tập trung phân tích một số quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ, từ đó liên hệ thực tiễn việc học tập và vận dụng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về công tác cán bộ tại Viện Xã hội học và Tâm lý học, trong đó tập trung đánh giá những ưu điểm nổi bật, những tồn tại, hạn chế và giải pháp phát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế.

2.               2. Một số quan điểm cơ bản của Chủ tịch Hồ Chí Minh về công tác cán bộ

Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, công tác cán bộ được xác lập như một trụ cột mang tính quyết định trong toàn bộ tiến trình xây dựng Đảng và Nhà nước, bởi Người quan niệm rằng đây là lĩnh vực kết tinh giữa lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin và thực tiễn cách mạng Việt Nam, từ đó hình thành một hệ chuẩn mực vừa mang tính nguyên lý vừa mang tính ứng dụng, định hướng cho mọi giai đoạn phát triển của cách mạng.

Trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh, công tác cán bộ được xác định là một nhiệm vụ then chốt trong công tác xây dựng Đảng và tổ chức bộ máy nhà nước. Hệ thống các quan điểm của Người về công tác cán bộ là sự kết hợp tinh tế giữa nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin với thực tiễn cách mạng Việt Nam, trở thành cơ sở lý luận và thực tiễn để Đảng lãnh đạo, tổ chức và triển khai công tác cán bộ phù hợp với yêu cầu của từng giai đoạn lịch sử cũng như tiến trình đổi mới và phát triển đất nước.

Một trong những quan điểm trung tâm của Người đối với công tác cán bộ là sự đề cao đạo đức cách mạng của người cán bộ. Theo Người, đạo đức cách mạng của người cán bộ phải thường xuyên được rèn giũa, thể hiện rõ trong công tác và trong sinh hoạt thường ngày như “Trung với nước, hiếu với dân”, “Có tình thương yêu con người, tình thương đồng bào, đồng chí”, “cần, kiệm, liêm, chính”, “chí công vô tư”, “có tinh thần trách nhiệm trước công việc”, hay 5 điều mà Người căn dặn “nhân, nghĩa, trí, dũng, liêm”[1], qua đó hình thành nhân cách chính trị của người cán bộ vừa “có đức” vừa “có tài” trước nhân dân. Người cho rằng “người cách mạng phải có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân. Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hoá, xấu xa thì còn làm nổi việc gì?”[2].

Gắn liền với đó là quan niệm của Người về mối quan hệ hữu cơ giữa cán bộ và quần chúng, trong đó cán bộ phải tự ý thức mình là “công bộc của dân”, hành động theo nguyên tắc: “Việc gì lợi cho dân, ta phải hết sức làm. Việc gì hại đến dân, ta phải hết sức tránh”[3]. Ở đây, tính chính đáng của quyền lực không xuất phát từ vị trí tổ chức mà từ khả năng đại diện và phục vụ lợi ích nhân dân.

Quan điểm tiếp theo mà Người rất đề cao là đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân. Theo Người, chống chủ nghĩa cá nhân gắn trực tiếp với vận mệnh của Đảng, hiệu lực của bộ máy Nhà nước và sự thành bại của cách mạng. Người chỉ rõ: “Chủ nghĩa cá nhân là như một thứ vi trùng rất độc, do nó mà sinh ra các thứ bệnh rất nguy hiểm như bệnh tham lam, bệnh lười biếng, bệnh kiêu ngạo, bệnh hiếu danh, thiếu kỷ luật, óc hẹp hòi, …”[4]. Người nhấn mạnh rằng cá nhân mắc phải các bệnh này thì dễ đặt lợi ích cá nhân lên trên hết, để lợi ích của Đảng và dân tộc xuống dưới. Tuy nhiên, đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân không đồng nghĩa với việc triệt tiêu vai trò cá nhân, mà ngược lại, phải tạo điều kiện để mỗi cán bộ, đảng viên phát huy năng lực chuyên môn, tư duy độc lập và tinh thần trách nhiệm trong đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm, vì lợi ích chung của tập thể, đơn vị. Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, đây là nhiệm vụ cấp bách và đặc biệt quan trọng nhằm xây dựng Đảng vững mạnh, củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng.

Người cũng nhấn mạnh đến yêu cầu về tri thức và năng lực lý luận của cán bộ, trong đó việc học tập không chỉ là tích lũy tri thức mà còn là quá trình chuyển hóa lý luận thành thực tiễn, chống lại cả hai khuynh hướng “kém lý luận” và “lý luận suông”. Người khẳng định: “mỗi cán bộ, đảng viên phải học lý luận, phải đem lý luận áp dụng vào công việc thực tế. Phải chữa bệnh kém lý luận, khinh lý luận và lý luận suông”[5]. Đồng thời đề cao phương pháp “lấy tự học làm cốt” và học từ nhân dân như một hình thức tri thức thực hành mang tính thực tiễn. Người căn dặn: “học ở trường, học ở sách vở, học lẫn nhau và học nhân dân, không học nhân dân là một thiếu sót rất lớn”[6] hay “học phải đi đôi với hành”[7]. Thêm nữa, Người cũng nhấn mạnh cán bộ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân. Cán bộ là người vừa truyền đạt, tổ chức thực hiện chủ trương, chính sách vừa phản ánh trung thực nguyện vọng của quần chúng để hoạch định đường lối phù hợp.

Người cho rằng, để đáp ứng yêu cầu về tri thức và năng lực lý luận thì huấn luyện và đào tạo là cực kỳ cần thiết. Huấn luyện và đào tạo là “công việc gốc của Đảng”[8], gắn với tầm nhìn dài hạn “vì lợi ích trăm năm thì phải trồng người”[9]. Ở đây, đào tạo không chỉ là trang bị kỹ năng mà còn là quá trình xây dựng, bảo vệ và phát triển nhân cách, năng lực một cách toàn diện nhằm tạo ra những cán bộ có bản lĩnh chính trị vững vàng, có khả năng thích ứng với những biến động phức tạp của đời sống xã hội. Bên cạnh đó, Người còn nhấn mạnh việc phát hiện, lựa chọn, trọng dụng nhân tài và “phải khéo dùng cán bộ” trong thực hiện các nhiệm vụ. Khéo dùng cán bộ là “phải có quan điểm đúng, động cơ đúng, phải khách quan, công tâm, công khai, dân chủ trong sử dụng cán bộ, biết bố trí, sắp xếp cán bộ đúng người, đúng lúc, đúng việc, đúng năng lực, sở trường của họ”[10]. Chủ tịch Hồ Chí Minh từng căn dặn: “dùng người như dùng gỗ. Người thợ khéo thì gỗ to, nhỏ, thẳng cong đều tùy chỗ mà dùng được”[11], tức đề cao việc phân công công việc, nhiệm vụ phù hợp với năng lực chuyên môn, nghiệp vụ và người lãnh đạo cần đặt sự tin tưởng vào cán bộ, tạo điều kiện, cơ hội để khuyến khích họ phát huy dân chủ và tinh thần trách nhiệm của mình trong thực hiện mọi nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức. Ngoài ra, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn cho rằng khéo dùng cán bộ là biết kết hợp hài hòa giữa thế hệ cán bộ đi trước và cán bộ kế cận, thể hiện qua việc phân công cán bộ đi trước dìu dắt, hỗ trợ cho cán bộ trẻ phát triển chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu đặt ra.

Về phương diện tổ chức quyền lực, Hồ Chí Minh đặt thực hành dân chủ như một nguyên tắc vận hành song song với vấn đề sáng kiến và hăng hái. Người cho rằng “Có dân chủ mới làm cho cán bộ và quần chúng đề ra sáng kiến. Những sáng kiến đó được khen ngợi, thì những người đó càng thêm hăng hái, và người khác cũng học theo”[12], đồng thời dân chủ cũng là nhân tố quan trọng trong giải quyết các mâu thuẫn nội tại. Dân chủ ở đây không chỉ là cơ chế mà còn là phong cách lãnh đạo, đòi hỏi cán bộ phải chống lại chủ nghĩa cục bộ, hẹp hòi và đặt lợi ích của tập thể lên trên hết, qua đó đảm bảo tính hợp lý và tính hợp pháp của quá trình ra quyết định.

Về phương diện đánh giá cán bộ, Người cho rằng việc đánh giá cán bộ cần sự kết hợp giữa tính thường xuyên, tính khách quan và tính công tâm, trong đó đặc biệt nhấn mạnh đến đạo đức như tiêu chí phân biệt cán bộ tốt - kém. Người nhấn mạnh rằng “muôn việc thành công hay thất bại, đều do cán bộ tốt hoặc kém”[13]. Người cũng đề cao việc phòng tránh các bệnh của người cán bộ như bệnh chủ quan, bệnh ích kỷ, bệnh hẹp hòi,…Người viết “Bệnh chủ quan, bệnh ích kỷ, bệnh hẹp hòi, v.v., mỗi chứng bệnh là một kẻ địch. Mỗi kẻ địch bên trong là một bạn đồng minh của kẻ địch bên ngoài. Địch bên ngoài không đáng sợ. Địch bên trong đáng sợ hơn, vì nó phá hoại từ trong phá ra. Vì vậy, ta phải ra sức đề phòng những kẻ địch đó, phải chữa hết những chứng bệnh đó”[14].

Nhiệm vụ đánh giá cán bộ cũng liên quan mật thiết với quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cân bằng giữa kỷ luật và nhân văn trong quản lý cán bộ. Người cho rằng việc đánh giá cán bộ cần đề cao tính tự giác trong tự phê bình. Người nhấn mạnh: “Mỗi cán bộ, mỗi đảng viên, mỗi ngày phải tự kiểm điểm, tự phê bình, tự sửa chữa như mỗi ngày phải rửa mặt”[15]. Người nêu cao thái độ tự phê bình và phê bình của cán bộ sẽ giúp chúng ta sửa chữa và cùng nhau tiến bộ. Đồng thời, Người cũng khẳng định sự cần thiết của kỷ luật như một thiết chế bảo đảm trật tự tổ chức. Người viết “Sửa chữa sai lầm, cố nhiên cần dùng cách giải thích thuyết phục, cảm hoá, dạy bảo. Song không phải tuyệt nhiên không dùng xử phạt. Lầm lỗi có việc to, việc nhỏ. Nếu nhất luật không xử phạt thì sẽ mất cả kỷ luật, thì sẽ mở đường cho bọn cố ý phá hoại. Vì vậy, hoàn toàn không dùng xử phạt là không đúng. Mà chút gì cũng dùng đến xử phạt cũng không đúng. Vì vậy, cần phải phân tách rõ ràng cái cớ sai lầm, phải xét kỹ lưỡng việc nặng hay nhẹ, phải dùng xử phạt cho đúng”[16]. Qua đó, thể hiện một cách tiếp cận điều tiết quyền lực mang tính biện chứng, tránh cả hai cực đoan là buông lỏng và hà khắc.

Trong tư tưởng của Hồ Chí Minh, công tác cán bộ không chỉ đòi hỏi tiêu chuẩn cao đối với bản thân người cán bộ mà còn đặt ra yêu cầu nghiêm ngặt đối với đội ngũ lãnh đạo và những người làm công tác tổ chức cán bộ, phải thực sự “có đức, có tài”, công tâm, trong sáng và giàu tính nhân văn trong quan hệ với cán bộ. Đồng thời, các cơ quan, đơn vị phải tuân thủ chặt chẽ các nguyên tắc và quy trình, bảo đảm tính dân chủ và minh bạch trong mọi khâu, đặc biệt là trong tuyển chọn, khi cần tạo lập cơ chế cạnh tranh lành mạnh thông qua nhiều ứng viên đủ tiêu chuẩn và thực hiện các hình thức như thi tuyển hoặc lấy phiếu tín nhiệm rộng rãi để lựa chọn người xứng đáng[17].

Tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về cán bộ và công tác cán bộ vẫn giữ nguyên giá trị, xuyên suốt mọi khâu của quy trình như quy hoạch, đào tạo, đánh giá, bổ nhiệm, luân chuyển và chính sách cán bộ, đồng thời được vận dụng linh hoạt qua các thời kỳ. Việc học tập và vận dụng tư tưởng của Người hiện nay là yêu cầu cấp thiết nhằm xây dựng đội ngũ cán bộ “vừa hồng vừa chuyên”, đáp ứng vai trò nòng cốt trong sự nghiệp đổi mới, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.

3.              3. Thực tiễn học tập và vận dụng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về công tác cán bộ tại Viện Xã hội học và Tâm lý học từ năm 2025 đến nay

3.1.                3.1. Những ưu điểm nổi bật

Trong thời gian từ năm 2025 đến nay, việc học tập và vận dụng tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh về công tác cán bộ tại Viện Xã hội học và Tâm lý học (Viện) đã đạt được nhiều kết quả tích cực.

Thứ nhất, Viện đã xây dựng được đội ngũ nhân lực có trình độ chuyên môn tương đối cao và khá ổn định. Đặc biệt, Viện vừa tuyển dụng thêm 09 viên chức, trong đó có 07 người trước đó làm việc tại Viện và 02 người mới kể từ 10/4/2026. Theo đó, tính đến tháng 4/2026, Viện có 61 viên chức và 01 cán bộ hợp đồng; trong đó có đội ngũ nghiên cứu viên cao cấp, nghiên cứu viên chính chiếm tỷ lệ tương đối lớn, cùng với đội ngũ giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ và thạc sĩ có năng lực chuyên môn phù hợp với yêu cầu nghiên cứu về lĩnh vực xã hội học và tâm lý học trong bối cảnh mới. Công tác quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý và tạo nguồn cán bộ kế cận cũng từng bước được quan tâm triển khai trên cơ sở rà soát năng lực, phẩm chất chính trị và triển vọng phát triển của đội ngũ viên chức.

Thứ hai, đội ngũ đảng viên, viên chức và người lao động (gọi chung là cán bộ) của Viện luôn xác định rõ làm việc để cống hiến cho sự phát triển của quốc gia, xã hội và con người. Định hướng này được hiện thực hóa thông qua các hoạt động nghiên cứu khoa học và tư vấn chính sách cho Đảng và Nhà nước, trong đó nhấn mạnh vai trò trung gian đại diện, góp phần phản ánh và chuyển tải nguyện vọng, tâm tư của nhân dân vào quá trình hoạch định chính sách. Cụ thể là năm 2025, Viện thực hiện đúng tiến độ của 33 nhiệm vụ khoa học và công nghệ các cấp, trong đó có 06 đề tài, nhiệm vụ chuyển tiếp từ năm 2023, 2024 (03 đề tài quỹ Nafosted, 02 nhiệm vụ cấp Bộ, 01 dự án hợp tác quốc tế); 01 đề tài hợp tác với địa phương năm 2024-2025; 09 nhiệm vụ cấp Bộ năm 2025-2026 và 17 nhiệm vụ khoa học cấp cơ sở năm 2025. Đặc biệt Viện đã triển khai các đề tài thuộc Chương trình KH & CN trọng điểm cấp Bộ giai đoạn 2025-2028: “Đánh giá tác động của sắp xếp tổ chức bộ máy, đơn vị hành chính và giải pháp quản lý phát triển xã hội ở Việt Nam trong thời kỳ mới”; gửi 08 báo cáo tư vấn chính sách có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn cao đến Thủ tướng Chính phủ, các cơ quan Trung ương và các tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương; các hoạt động nghiên cứu và ứng dụng tâm lý như tham vấn, trị liệu, tổ chức lớp kỹ năng sống được triển khai thường xuyên[18]. Nhìn chung, cán bộ của Viện luôn thể hiện sự tâm huyết, cống hiến tri thức đối với cơ quan, đất nước và nhân dân. Những hành động này cũng thể hiện rõ giá trị đạo đức “trung với nước, hiếu với dân”, “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, “có tinh thần trách nhiệm trước công việc” cũng như những yêu cầu gắn lý luận với thực tiễn mà Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn coi trọng trong công tác cán bộ.

Thứ ba, song song với chức năng nghiên cứu phục vụ phát triển, Viện còn tích cực triển khai các hoạt động thiện nguyện và phát triển cộng đồng. Tiêu biểu là chương trình “Tiếp sức em đến trường” được tổ chức vào tháng 4/2026 tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Pác Bó, xã Trường Hà, tỉnh Cao Bằng, hướng tới hỗ trợ thiết thực cho học sinh ở khu vực biên giới còn nhiều khó khăn[19], cùng với các hoạt động xã hội khác do Viện Hàn lâm phát động. Những hoạt động này góp phần thể hiện tinh thần nhân văn, trách nhiệm xã hội và mối quan hệ gắn bó giữa đội ngũ cán bộ của Viện với cộng đồng, xã hội.

Thứ tư, trong công tác đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, Viện luôn đặc biệt chú trọng đến công tác này, xem đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm xây dựng tổ chức Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ. Thực hiện tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phòng, chống các biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, Viện thường xuyên quán triệt tinh thần đề cao trách nhiệm tập thể, ý thức phục vụ nhân dân, tinh thần tận tụy trong công việc, đạo đức nghề nghiệp và phát huy vai trò của mỗi cá nhân trong quá trình thực thi nhiệm vụ. Viện luôn tạo mọi điều kiện để mỗi cán bộ phát huy năng lực chuyên môn, tư duy, đổi mới sáng tạo và trách nhiệm vì lợi ích chung.

Quá trình hoạt động của Viện cho thấy đội ngũ cán bộ của Viện luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, đặt lợi ích của cơ quan, tập thể lên trên lợi ích cá nhân, đặc biệt là tinh thần đoàn kết, hỗ trợ lẫn nhau, phối hợp trong công tác chuyên môn cũng như trong các hoạt động chung của Viện. Điều này được thấy rất rõ không chỉ trong hoạt động nghiên cứu mà còn trong tất cả các sự kiện của Viện. Các cán bộ của Viện luôn phối hợp tốt để hoàn thành các nhiệm vụ được giao, từ đó mọi chương trình nghiên cứu, sự kiện của Viện đều diễn ra thành công tốt đẹp.

Trên thực tế, Viện cũng từng bước vận dụng quan điểm “dụng nhân như dụng mộc”, tức “dùng người như dùng gỗ” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong công tác phân công và sử dụng cán bộ. Việc giao nhiệm vụ được thực hiện phù hợp với năng lực, sở trường và kinh nghiệm chuyên môn của từng cán bộ, đặc biệt là chú trọng phát huy thế mạnh và tiềm năng vốn có của cán bộ trong các lĩnh vực như nghiên cứu hàn lâm, khảo sát thực địa xã hội học, tư vấn và tham vấn tâm lý. Đồng thời, Viện cũng quan tâm phát huy tính kế thừa và hỗ trợ giữa các thế hệ, đặc biệt là đội ngũ cán bộ trẻ thông qua việc kết hợp kinh nghiệm của đội ngũ cán bộ đi trước, với năng lực, tư duy đổi mới của đội ngũ cán bộ trẻ. Qua đó, không chỉ góp phần nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ chuyên môn mà còn tạo môi trường thuận lợi để đội ngũ cán bộ trẻ phát triển năng lực, tích lũy kinh nghiệm và từng bước trưởng thành trong hoạt động nghiên cứu, tư vấn chính sách và đóng góp vào sự phát triển của cơ quan, đơn vị cũng như đất nước. Điều này được thể hiện tương đối rõ qua việc phân công nhiệm vụ trong chương trình công tác hằng năm của Chi bộ và Quyết định phân công nhiệm vụ đảng viên; việc giao thực hiện các báo cáo tư vấn chính sách, báo cáo đột xuất theo yêu cầu của cấp trên theo hướng kết hợp giữa đội ngũ chuyên gia có kinh nghiệm và đội ngũ cán bộ trẻ cũng như việc bố trí, triển khai các nhiệm vụ liên quan đến công tác truyền thông và hoạt động chuyên môn khác của Viện.

Ngoài ra, Viện thường xuyên chú trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, nâng cao nhận thức cho cán bộ về những biểu hiện tiêu cực của chủ nghĩa cá nhân như tư tưởng vụ lợi, thiếu tinh thần trách nhiệm, ngại khó, ngại khổ, thiếu ý thức tổ chức kỷ luật, cục bộ, bè phái hoặc biểu hiện thờ ơ trước lợi ích chung của tập thể. Thông qua các buổi sinh hoạt Chi bộ, họp Viện, hội nghị chuyên đề, hoạt động học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, cán bộ có cơ hội được tự soi, tự sửa, nâng cao ý thức tu dưỡng, rèn luyện phẩm chất chính trị và đạo đức công vụ.

Công tác kiểm tra, giám sát cũng được Viện quan tâm thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời phát hiện, nhắc nhở và chấn chỉnh những biểu hiện thiếu trách nhiệm, vi phạm quy chế làm việc hoặc ảnh hưởng đến tinh thần đoàn kết nội bộ. Điều này được thể hiện rất rõ qua các cuộc họp của Viện, của Phòng. Ban Lãnh đạo và các đồng chí phụ trách Phòng khi phát hiện cán bộ có những biểu hiện, hành vi chưa chuẩn mực, thiếu kỷ luật,... đều góp ý, nhắc nhở để hoàn thiện hơn tác phong, lề lối làm việc, ý thức tổ chức kỷ luật. Đây được xem là giải pháp quan trọng nhằm ngăn ngừa các biểu hiện của chủ nghĩa cá nhân, xây dựng môi trường làm việc lành mạnh, chuyên nghiệp và đoàn kết.

Thứ năm, Viện cũng chú trọng nâng cao năng lực lý luận chính trị và trình độ đào tạo của đội ngũ cán bộ thông qua các lớp đào tạo, bồi dưỡng chính trị, các hoạt động về nguồn, học tập nghị quyết và tham gia các cuộc thi chính luận bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Điển hình như tháng 4/2026, Viện đã tổ chức hoạt động về nguồn tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Pác Bó, tỉnh Cao Bằng, địa danh gắn liền với quá trình hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Hoạt động không chỉ mang ý nghĩa tri ân sâu sắc đối với vị lãnh tụ vĩ đại của dân tộc, mà còn góp phần củng cố nhận thức chính trị, bồi dưỡng lý tưởng cách mạng và đạo đức công vụ trong đội ngũ cán bộ của Viện[20]; hay các buổi sinh hoạt chuyên đề định kỳ của Chi bộ cũng như các buổi học tập, quán triệt Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng. Điển hình như Quý I năm 2026, Chi bộ tổ chức sinh hoạt chuyên đề về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng[21]; toàn thể cán bộ của Viện tham dự Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV[22]; Hội nghị Thông báo nhanh kết quả Hội nghị lần thứ hai Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV và Triển khai Quyết định số 12-QĐ/TW ngày 30/3/2026 của Bộ Chính trị về chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam[23]; cán bộ của Viện còn tham gia cuộc thi chính luận về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng[24].

Thứ sáu, việc thực hành dân chủ tại Viện được triển khai tương đối toàn diện và có hệ thống, dựa trên nền tảng các quy chế nội bộ đã được ban hành và chuẩn hóa. Các văn bản như Quy chế tổ chức và hoạt động, Quy chế chi tiêu nội bộ, Quy chế làm việc, Quy chế định mức công việc (KPI), Quy chế văn hóa công sở, Quy chế quản lý và sử dụng tài sản công, Quy chế đánh giá viên chức và người lao động, Quy chế tiền thưởng, cùng với Quy chế thực hiện dân chủ ở cơ sở đã tạo nên một khung thể chế tương đối đầy đủ, góp phần đảm bảo tính minh bạch, công khai và khả năng tham gia của các cán bộ trong Viện[25].

Trong thực tiễn hoạt động của Viện, các cuộc họp được tổ chức theo hướng khuyến khích sự tham gia rộng rãi của cán bộ trong việc đóng góp ý kiến, đưa ra sáng kiến đối với các vấn đề liên quan đến hoạt động chuyên môn cũng như các vấn đề liên quan khác. Ngoài ra, các thông tin về quyền hạn, nhiệm vụ và cơ hội như tuyển dụng, bổ nhiệm, hay các hoạt động đào tạo, bồi dưỡng đều được công khai minh bạch trong quá trình tổ chức thực hiện, do đó, Viện không để xảy ra những vấn đề mâu thuẫn lợi ích, mâu thuẫn nội bộ.

Trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay, việc ứng dụng công nghệ thông tin và xây dựng môi trường làm việc số đang trở thành một phương thức quan trọng nhằm tăng cường thực hành dân chủ, công khai và minh bạch trong công tác cán bộ của Viện. Các hoạt động quản lý văn bản, điều hành, chia sẻ dữ liệu và thông tin chuyên môn từng bước được triển khai đồng bộ trên môi trường số, góp phần nâng cao hiệu quả phối hợp công việc cũng như khả năng tiếp cận thông tin của đội ngũ cán bộ. Điển hình là việc triển khai Hệ thống Quản lý văn bản và điều hành của Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, qua đó, cán bộ được tiếp cận tương đối đầy đủ, kịp thời các văn bản, thông tin chỉ đạo từ Trung ương, Viện Hàn lâm và Viện thông qua tài khoản cá nhân được cấp. Bên cạnh đó, cổng thông tin điện tử (website) của Viện cũng được chú trọng phát triển, thường xuyên cập nhật và công khai các thông tin liên quan đến hoạt động chuyên môn, quản lý và các thông tin chỉ đạo, điều hành, qua đó góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin trong toàn Viện.

Ngoài ra, công tác đánh giá cán bộ được thực hiện trên cơ sở tuân thủ các nguyên tắc dân chủ, công bằng và minh bạch. Quá trình đánh giá không chỉ dựa trên các tiêu chí định lượng như hiệu quả công việc, mức độ hoàn thành nhiệm vụ mà còn xem xét đến các yếu tố định tính như tinh thần trách nhiệm và mức độ đóng góp cho tập thể. Những cá nhân có thành tích nổi bật trong hoạt động chuyên môn, tích cực tham gia vào các hoạt động chung của Viện và không vi phạm kỷ luật lao động hoặc pháp luật đều được xem xét, đề xuất khen thưởng thông qua Hội đồng thi đua - khen thưởng của Viện.

3.2.                3.2. Những tồn tại, hạn chế

Bên cạnh những kết quả đạt được, việc học tập và vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ tại Viện vẫn còn một số hạn chế cần tiếp tục khắc phục.

Thứ nhất, việc nhận thức một cách sâu sắc về học tập và làm theo tư tưởng đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong đội ngũ cán bộ của Viện chưa thực sự đồng đều.

Thứ hai, trong bối cảnh Viện là một cơ quan đơn vị sự nghiệp của Ban Chấp hành Trung ương Đảng và đồng thời được giao bổ sung nhiệm vụ “bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch”, yêu cầu nâng cao trình độ lý luận chính trị của đội ngũ cán bộ của Viện trở nên đặc biệt cấp thiết. Tuy nhiên, thực trạng hiện nay cho thấy tỷ lệ cán bộ đạt trình độ lý luận chính trị cao cấp và trung cấp chưa cao.

Thứ ba, công tác quy hoạch cán bộ và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong bối cảnh Viện bước vào giai đoạn phát triển mới sau quá trình hợp nhất vẫn còn đặt ra một số yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện. Dù đã được quan tâm triển khai, song việc xây dựng chiến lược phát triển nhân lực mang tính dài hạn, đặc biệt trong công tác phát hiện, đào tạo và sử dụng đội ngũ cán bộ trẻ có tiềm năng vẫn cần được quan tâm hơn nữa. Bên cạnh đó, việc tạo nguồn cán bộ kế cận sau sáp nhập Viện còn đặt ra những yêu cầu về tính kế thừa, sự ổn định và khả năng thích ứng với môi trường nghiên cứu mới.

Thứ tư, trong công tác đấu tranh chống chủ nghĩa cá nhân, mặc dù công tác giáo dục chính trị, tư tưởng đã được triển khai thường xuyên, song vẫn có thể xuất hiện tâm lý làm việc theo hướng an toàn, hạn chế va chạm hoặc chưa mạnh dạn trong đổi mới sáng tạo ở một số cán bộ. Trong môi trường nghiên cứu khoa học, việc hài hòa giữa yêu cầu về kỷ luật, việc phát huy tư duy phản biện và vai trò chủ động của cán bộ trong hoạt động chuyên môn vẫn là vấn đề cần tiếp tục được quan tâm.

Thứ năm, mặc dù chuyển đổi số trong công tác cán bộ đã đạt được những kết quả tích cực, song một số nội dung liên quan đến đồng bộ dữ liệu trên môi trường số vẫn cần tiếp tục hoàn thiện. Việc chia sẻ dữ liệu nghiên cứu trên môi trường số hiện vẫn đang từng bước được triển khai và hoàn thiện nhằm đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số hiện nay.

3.3.                3.3. Giải pháp phát huy ưu điểm và khắc phục hạn chế

Để tiếp tục phát huy những kết quả đã đạt được và khắc phục các hạn chế nêu trên, Viện cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong thời gian tới.

Thứ nhất, cần tiếp tục xây dựng đội ngũ cán bộ có phẩm chất chính trị vững vàng, đạo đức nghề nghiệp trong sáng và năng lực chuyên môn cao theo tinh thần tư tưởng Hồ Chí Minh về công tác cán bộ. Trong đó, cần xem việc nâng cao trình độ lý luận chính trị là yêu cầu quan trọng gắn với năng lực chuyên môn và trách nhiệm chính trị của đội ngũ cán bộ của Viện trong bối cảnh mới. Viện cần từng bước thể chế hóa yêu cầu về trình độ lý luận chính trị trong công tác quy hoạch, bổ nhiệm và đánh giá cán bộ. Ngoài ra, Viện cần tiếp tục đẩy mạnh việc học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh gắn với đặc thù của cơ quan nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, đặc biệt là lĩnh vực nghiên cứu về xã hội học và tâm lý học. Việc tổ chức các hoạt động về nguồn, sinh hoạt chuyên đề, học tập nghị quyết hoặc tham gia các cuộc thi chính luận cần được gắn chặt hơn với nhiệm vụ nghiên cứu,bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong lĩnh vực này.

Thứ hai, cần sớm ban hành chiến lược phát triển nguồn nhân lực gắn với công tác quy hoạch cán bộ lãnh đạo, quản lý và tạo nguồn cán bộ kế cận trong bối cảnh mới. Trọng tâm là thúc đẩy tham gia đào tạo tiến sĩ, xét phong hàm giáo sư, phó giáo sư cũng như nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học; tăng cường phát hiện, bồi dưỡng và giao nhiệm vụ đối với đội ngũ cán bộ trẻ có triển vọng; tạo điều kiện để cán bộ trẻ tham gia các đề tài nghiên cứu lớn, các hoạt động tư vấn chính sách, hợp tác quốc tế. Đồng thời, cần xây dựng cơ chế khuyến khích, thu hút và trọng dụng nhân tài, bảo đảm việc bố trí, sử dụng cán bộ đúng năng lực, sở trường và tạo môi trường để cán bộ phát huy tinh thần đổi mới sáng tạo, dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung. Bên cạnh đó, Viện cần tiếp tục củng cố mô hình kết hợp giữa đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm với đội ngũ cán bộ trẻ nhằm hình thành cơ chế truyền tải kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm chuyên môn, làm nền tảng trong việc xây dựng các nhóm nghiên cứu mạnh, đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh mới.

Thứ ba, để đấu tranh hiệu quả với chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới, Viện cần tiếp tục tăng cường và đổi mới công tác giáo dục chính trị, tư tưởng nhằm nâng cao nhận thức, bản lĩnh chính trị, khát vọng cống hiến, tinh thần đổi mới sáng tạo và ý thức trách nhiệm của đội ngũ cán bộ gắn với lợi ích tập thể để tạo ra các sản phẩm khoa học, báo cáo tư vấn chính sách có giá trị, đóng góp vào thực tiễn phát triển đất nước. Đồng thời, việc đổi mới này cũng sẽ hạn chế tình trạng tâm lý sợ sai, né tránh trách nhiệm, làm việc cầm chừng, lựa chọn an toàn, ngại va chạm, ngại đổi mới và chỉ nghĩ đến lợi ích cá nhân của cán bộ Viện. Để làm được điều này, Viện cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đổi mới vì lợi ích chung.

Thứ tư, Viện cần từng bước hoàn thiện hạ tầng số, xây dựng cơ sở dữ liệu nghiên cứu dùng chung trên trang thông tin của Viện và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong quản lý, đánh giá, quy hoạch và sử dụng cán bộ; qua đó góp phần nâng cao tính công khai, khách quan và trách nhiệm giải trình trong công tác cán bộ.

Tài liệu tham khảo