Tham dự buổi tọa đàm, về phía Viện Xã hội học và Tâm lý học có PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Bí thư Chi bộ, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, các đồng chí Phó Viện trưởng; GS.TS. Đặng Nguyên Anh, nguyên Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học; PGS.TS. Nguyễn Đức Vinh, nguyên Viện trưởng Viện Xã hội học (nay là Viện Xã hội học và Tâm lý học) và các nhà nghiên cứu của Viện. Về phía đoàn công tác của Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản, có GS.TS. Takeshi Suganuma, Đại học Rikkyo, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội; GS.TS. Sung-won Kim, Đại học Tokyo, Chủ nhiệm Ủy ban Giao lưu Quốc tế; GS.TS. Zhu Min, Đại học Thương mại Chiba, Ủy viên Ủy ban Giao lưu Quốc tế; Nghiên cứu sinh Yusuke Miyoshi, Đại học Tokyo, Ủy viên Ủy ban Giao lưu Quốc tế; Nghiên cứu sinh Nguyễn Việt Tiệp, Đại học Tokyo, Phiên dịch cho đoàn công tác.

Mở đầu buổi tọa đàm, Viện trưởng PGS.TS. Chu Văn Tuấn bày tỏ niềm vui mừng và vinh dự khi đón tiếp đoàn công tác của Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản đến thăm và làm việc; nhấn mạnh rằng an sinh xã hội hiện là một trong những lĩnh vực nghiên cứu trọng tâm của Viện, và mong đợi buổi sinh hoạt khoa học này sẽ đặt nền móng cho các hoạt động hợp tác lâu dài giữa hai bên. Viện trưởng cũng khẳng định với đội ngũ chuyên gia giàu kinh nghiệm cùng năng lực nghiên cứu của Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản, sự hợp tác này sẽ góp phần củng cố cơ sở khoa học cho các đề xuất, tư vấn chính sách an sinh xã hội tại Việt Nam trong bối cảnh hiện nay.

Tiếp nối phát biểu của Viện trưởng, GS.TS. Takeshi Suganuma, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản, bày tỏ lời cảm ơn trước sự đón tiếp của Viện Xã hội học và Tâm lý học; đồng thời đánh giá cao cơ hội trao đổi học thuật giữa hai bên. Giáo sư cho biết Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản là một trong những tổ chức học thuật lâu đời tại Nhật Bản, được thành lập từ năm 1897, với mạng lưới hợp tác quốc tế rộng khắp, đặc biệt tại khu vực châu Á, Bắc Mỹ và châu Âu. Hội quy tụ các nhà nghiên cứu đến từ nhiều lĩnh vực như chính trị học, xã hội học và kinh tế học. Trên cơ sở đó, Giáo sư bày tỏ kỳ vọng thúc đẩy quan hệ hợp tác nghiên cứu với các nhà nghiên cứu ở Việt Nam trong thời gian tới.

Tiếp nối chương trình tọa đàm, TS. Đặng Thị Việt Phương, Trưởng phòng An sinh xã hội và Công tác xã hội trình bày tham luận với chủ đề “Hệ thống an sinh xã hội Việt Nam hiện nay: Thành tựu và thách thức”, tập trung phân tích những kết quả đạt được cũng như các vấn đề đặt ra như một cơ sở nền tảng cho triển vọng hợp tác nghiên cứu với phía Nhật Bản. Bài trình bày nhấn mạnh một số nội dung trọng tâm, trong đó nổi bật là xu hướng già hóa dân số tại Việt Nam, một thách thức mang tính cấu trúc không chỉ riêng Việt Nam mà còn phổ biến tại nhiều quốc gia châu Á, bao gồm cả Nhật Bản. Diễn giả cũng nhấn mạnh sự cần thiết của việc thiết kế và điều chỉnh chính sách nhằm giúp Việt Nam tránh lặp lại quỹ đạo già hóa nhanh như Nhật Bản hiện nay. Bên cạnh đó, diễn giả cũng khái quát tổng thể về hệ thống an sinh xã hội Việt Nam, điểm lại những thành tựu nổi bật và các thách thức dài hạn đối với tính bền vững của hệ thống an sinh xã hội. Dựa trên nguồn tài chính huy động cho các hoạt động an sinh xã hội, diễn giả phân chia hệ thống an sinh xã hội Việt Nam thành hai trụ cột gồm nhóm các chính sách trợ giúp xã hội do ngân sách Nhà nước chi trả từ nguồn thuế, và nhóm các chính sách bảo hiểm dựa trên nguyên tắc đóng-hưởng của người tham gia. Diễn giả cho biết, mặc dù hai trụ cột chính này đã từng bước được củng cố, song vẫn còn tồn tại những khoảng trống nhất định về độ bao phủ, mức thụ hưởng và khả năng tiếp cận của người dân, đặc biệt là các nhóm yếu thế.

Tiếp nối bài trình bày của TS. Đặng Thị Việt Phương, GS.TS. Takeshi Suganuma, Chủ tịch Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản đã chia sẻ chủ đề “Khái quát thực trạng hệ thống an sinh xã hội Nhật Bản”. GS.TS. Suganuma tập trung phân tích tiến trình lịch sử mà Nhật Bản đã trải qua trong quá trình xây dựng và phát triển hệ thống an sinh xã hội, trong đó đặc biệt nhấn mạnh giai đoạn hình thành và thể chế hóa các chính sách xã hội như nền tảng cho mô hình phúc lợi hiện đại.

Trên cơ sở đó, Giáo sư đi sâu vào các vấn đề thực tiễn đang đặt ra đối với xã hội Nhật Bản đương đại, nổi bật là hiện tượng già hóa dân số với tốc độ nhanh, kéo theo những áp lực ngày càng gia tăng đối với hệ thống bảo hiểm xã hội. Bài trình bày cũng đề cập đến những điều chỉnh trong cấu trúc và cơ chế vận hành của bảo hiểm xã hội, sự phát triển của mô hình chăm sóc dài hạn, cũng như những cải cách liên quan đến hệ thống lương hưu nhằm thích ứng với những biến đổi nhân khẩu học và kinh tế - xã hội trong bối cảnh xã hội già hóa của Nhật Bản hiện nay.

Phần thảo luận của tọa đàm diễn ra trong không khí sôi nổi, cởi mở và có tính học thuật cao, tập trung làm rõ những vấn đề cốt lõi của hệ thống an sinh xã hội trong bối cảnh so sánh quốc tế. Các ý kiến trao đổi chủ yếu xoay quanh kinh nghiệm của Nhật Bản trong xây dựng và vận hành hệ thống an sinh xã hội, vấn đề chuẩn bị và đào tạo nguồn nhân lực chăm sóc người cao tuổi và các nhóm yếu thế trong bối cảnh dân số già; cùng với đó là những thảo luận liên quan đến “kinh tế bạc” và các biện pháp ứng phó với suy giảm mức sinh hiện nay. Các chủ đề thảo luận xoay quanh những bài học kinh nghiệm mà Nhật Bản đã trải qua, những giải pháp chính sách quốc gia này đã ban hành để ứng phó với già hóa và suy giảm dân số; đồng thời cũng tham chiếu đến những vấn đề tương tự ở các nước trong khu vực và Việt Nam. Các thảo luận cho thấy những điểm tương đồng và khác biệt giữa các quốc gia trong ứng phó với các thách thức dân số và điều chỉnh hệ thống an sinh xã hội, đem lại cho các đồng nghiệp Việt Nam hiểu biết sâu sắc hơn về tình hình trong nước đặt trong bối cảnh chung của khu vực.

Kết thúc buổi tọa đàm, Viện trưởng PGS.TS. Chu Văn Tuấn cảm ơn GS.TS. Takeshi Suganuma và đoàn công tác Nhật Bản, các chuyên gia, nhà khoa học của Viện đã dành thời gian chia sẻ và trao đổi tại buổi tọa đàm. Đồng thời, đồng chí Viện trưởng cũng đưa ra những định hướng hợp tác giữa hai bên trong thời gian tới, và mong muốn các nhà nghiên cứu của Viện Xã hội học và Tâm lý học và Hội Nghiên cứu Chính sách Xã hội Nhật Bản sẽ có thêm nhiều cơ hội và thời gian để tăng cường trao đổi học thuật trong thời gian tới.

Một số hình ảnh tại Tọa đàm:

Quang Tuấn