Trao đổi lý luận và kinh nghiệm phát triển chủ nghĩa xã hội

Diễn đàn Quốc tế về Chủ nghĩa xã hội lần thứ XIII quy tụ các nhà nghiên cứu và đại diện cơ quan học thuật đến từ Trung Quốc, Việt Nam, Lào, Cuba. Bốn phiên nội dung của diễn đàn tập trung vào các chủ đề: kiên trì và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác; xây dựng Đảng tại các nước xã hội chủ nghĩa; lý luận và thực tiễn hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa; giao lưu, hợp tác và triển vọng phát triển giữa các quốc gia xã hội chủ nghĩa.

Đoàn đại biểu Việt Nam do PGS.TS. Chu Văn Tuấn, Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học làm Trưởng đoàn. Tại Diễn đàn ngày 22/7, PGS.TS. Chu Văn Tuấn chủ trì Phiên 1 với chủ đề “Kiên trì và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác” và Phiên 2 về quá trình phấn đấu của Đảng Cộng sản Trung Quốc cùng kinh nghiệm xây dựng Đảng tại các nước xã hội chủ nghĩa.

Cán bộ Viện Xã hội học và Tâm lý học tham dự hoạt động học thuật tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc

Các tham luận trong hai phiên đầu làm rõ mối quan hệ giữa kiên định nguyên tắc cơ bản của Chủ nghĩa Mác và đổi mới phương thức phát triển gắn với thực tiễn của các nước xã hội chủ nghĩa. Nhiều ý kiến cho rằng sức sống của chủ nghĩa Mác nằm ở phương pháp luận khoa học, khả năng nhận diện những mâu thuẫn mới và sự gắn kết giữa lý luận với thực tiễn. Sự thống nhất về những nguyên tắc cơ bản không loại trừ tính đa dạng của các mô hình và con đường phát triển phù hợp với điều kiện lịch sử, văn hóa và trình độ phát triển của từng quốc gia.

Diễn đàn cũng dành sự quan tâm đáng kể cho các vấn đề xây dựng Đảng, phát triển nguồn nhân lực, quản trị cơ sở và nhà nước pháp quyền trong thời đại số. Dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo và các nền tảng số được nhìn nhận là những yếu tố đang làm thay đổi lực lượng sản xuất, thị trường lao động và phương thức quản trị quốc gia. Cùng với cơ hội nâng cao năng suất và chất lượng dịch vụ công, chuyển đổi số đặt ra yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân, thu hẹp bất bình đẳng số và xác định rõ trách nhiệm pháp lý khi công nghệ được sử dụng trong hoạt động công quyền.

Một nội dung nổi bật liên quan trực tiếp đến lĩnh vực nghiên cứu của Viện Xã hội học và Tâm lý học là tham luận của TS. Đặng Thị Việt Phương tại Phiên 3 về đổi mới hệ thống an sinh xã hội Việt Nam trong bối cảnh công nghệ số. Tham luận đặt hệ thống an sinh xã hội Việt Nam trước hai chuyển đổi lớn đang diễn ra đồng thời: già hóa dân số nhanh và sự biến đổi sâu sắc của thị trường lao động dưới tác động của tự động hóa, công nghệ số và trí tuệ nhân tạo. Tham luận ghi nhận những cải cách thể chế quan trọng của Việt Nam hướng tới xây dựng hệ thống an sinh xã hội bao trùm và bền vững trong bối cảnh công nghệ số. Tuy nhiên, bài trình bày cũng nhấn mạnh rằng số hóa hạ tầng và thủ tục chưa đồng nghĩa với bao phủ an sinh thực chất. Ba điểm nghẽn được chỉ ra gồm khoảng cách giữa tích hợp kỹ thuật và khả năng tiếp cận quyền lợi của người dân; sự bất bình đẳng về thiết bị, kỹ năng và điều kiện sử dụng dịch vụ số; và việc số hóa chưa chuyển đầy đủ thành năng lực phân tích dữ liệu phục vụ dự báo, thiết kế và đánh giá chính sách. Từ đó, tham luận nhấn mạnh rằng chuyển đổi số trong an sinh xã hội cần được hiểu là quá trình đổi mới phương thức quản trị và cung cấp dịch vụ, thay vì chỉ dừng lại ở số hóa thủ tục hành chính.

Phát biểu bế mạc Diễn đàn, PGS.TS. Chu Văn Tuấn khái quát ba kết quả chính. Thứ nhất, chủ nghĩa Mác tiếp tục có giá trị phương pháp luận trong nhận thức và giải quyết những vấn đề của thời đại. Thứ hai, công nghệ số đang đặt ra những câu hỏi mới về lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất, kinh tế số, xã hội số và quản trị quốc gia. Thứ ba, hợp tác giữa các cơ quan nghiên cứu của các nước xã hội chủ nghĩa cần được tiếp tục mở rộng, gắn trao đổi lý luận với tổng kết thực tiễn phát triển của từng nước.

Tọa đàm về già hóa dân số và những biến đổi của thanh niên

Sáng 24/7, đoàn Việt Nam có buổi làm việc với Viện Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác và các chuyên gia Viện Xã hội học thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc.

Cán bộ Viện Xã hội học và Tâm lý học và các đồng nghiệp Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tham dự Tọa đàm tại Viện Nghiên cứu Chủ nghĩa Mác

Nội dung tọa đàm tập trung vào xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong bối cảnh dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo; cải cách hành chính và quản trị cơ sở; chính sách an sinh dành cho người cao tuổi; cùng những xu hướng dân số và biến đổi trong đời sống thanh niên.

Trao đổi với đoàn Việt Nam, các chuyên gia Trung Quốc cho biết quá trình già hóa dân số tại nước này bắt đầu từ năm 1999 nhưng diễn ra nhanh, không đồng đều giữa các khu vực và mang đặc điểm “chưa giàu đã già”. Số người cao tuổi, đặc biệt là nhóm từ 80 tuổi trở lên, đang gia tăng, kéo theo nhu cầu lớn hơn về chế độ hưu trí, khám chữa bệnh và chăm sóc dài hạn. Hệ thống bảo đảm tuổi già tại Trung Quốc đang chuyển từ mô hình nhà nước gánh vác chủ yếu sang cơ chế đa trụ cột, có sự tham gia của nhà nước, xã hội, thị trường, gia đình và cá nhân. Các trụ cột bao gồm bảo hiểm hưu trí cơ bản, lương hưu doanh nghiệp hoặc nghề nghiệp, cùng các hình thức tiết kiệm, bảo hiểm và dịch vụ bổ trợ.

Trong cung cấp dịch vụ, Trung Quốc định hướng mô hình lấy chăm sóc tại gia đình làm nền tảng, dịch vụ tại khu dân cư và cộng đồng làm chỗ dựa, còn cơ sở chăm sóc tập trung giữ vai trò bổ trợ. Chính sách đang từng bước chuyển từ ưu tiên hỗ trợ người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn sang mở rộng các dịch vụ phúc lợi cho đông đảo người cao tuổi, đồng thời chuyển trọng tâm từ gia tăng số lượng sang nâng cao chất lượng và chuẩn hóa dịch vụ.

Về dân số và thanh niên, hai bên trao đổi về xu hướng giảm sinh, kết hôn muộn và thay đổi quan niệm về gia đình. Thực tiễn Trung Quốc cho thấy quyết định hôn nhân và sinh con không chỉ phụ thuộc vào chính sách dân số mà còn gắn với chi phí nhà ở, giáo dục và chăm sóc trẻ em; áp lực việc làm; kỳ vọng nghề nghiệp; quan hệ giới và sự thay đổi trong hệ giá trị của thanh niên.

Buổi tọa đàm cũng đề cập kinh nghiệm quản trị cơ sở của Trung Quốc, trong đó cấp huyện, hương, trấn, phường và các tổ chức cộng đồng giữ vai trò quan trọng trong triển khai chính sách, cung cấp dịch vụ dân sinh và tiếp nhận phản hồi xã hội. Trong bối cảnh chuyển đổi số, các nguyên tắc pháp trị tiếp tục được áp dụng đối với an ninh mạng, quyền riêng tư, tài sản trí tuệ, phòng chống lừa đảo trực tuyến và trách nhiệm của các chủ thể sử dụng công nghệ.

Mở rộng hợp tác nghiên cứu Việt Nam-Trung Quốc

Các hoạt động tại Bắc Kinh góp phần tăng cường trao đổi học thuật giữa Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc, đồng thời mở ra khả năng hợp tác chuyên sâu trong các lĩnh vực xã hội học, chính sách xã hội, dân số và quản trị xã hội. Đối với Viện Xã hội học và Tâm lý học, kết quả của Diễn đàn và Tọa đàm cung cấp thêm kinh nghiệm quốc tế phục vụ nghiên cứu và tư vấn chính sách về an sinh xã hội, già hóa dân số, kinh tế bạc, chăm sóc dài hạn, biến đổi việc làm và hành vi hôn nhân, sinh đẻ của thanh niên.

Cán bộ Viện Xã hội học và Tâm lý học và các đồng nghiệp Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam chụp ảnh lưu niệm với các đối tác

Sự tham gia tích cực của các thành viên Viện Xã hội học và Tâm lý học trong các hoạt động học thuật tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Trung Quốc tiếp tục khẳng định vai trò của Viện Xã hội học và Tâm lý học trong nghiên cứu những vấn đề xã hội đương đại, cung cấp luận cứ khoa học cho hoạch định chính sách và thúc đẩy hợp tác học thuật quốc tế.

Người viết: TS.Đặng Thị Việt Phương - Viện Xã hội học và Tâm lý học