Mở đầu, PGS.TS. Nguyễn Đức Chiện – Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học chủ trì buổi tọa đàm đề nghị TS. Hồ Ngọc Châm trình bày kết quả chính của nghiên cứu.

Tiếp đó, TS. Hồ Ngọc Châm đã trình bày bối cảnh quá trình chuyển đổi số đang tạo ra những thay đổi sâu sắc trong phương thức cung cấp dịch vụ y tế, trong đó khám chữa bệnh từ xa (KCBTX) được xem là một trong những trụ cột quan trọng của hệ sinh thái y tế số. Tại Việt Nam, mặc dù đã từng bước hình thành cơ sở pháp lý cho hoạt động KCBTX, song hệ thống chính sách vẫn chưa thực sự hoàn thiện. Đây vẫn là loại hình dịch vụ còn khá mới, chưa được triển khai rộng rãi tại các cơ sở y tế; phần lớn người dân chưa biết đến hoặc chưa từng trải nghiệm dịch vụ. Vì vậy, tỷ lệ sử dụng KCBTX hiện còn thấp và chưa tương xứng với tiềm năng phát triển.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, trong số các hình thức KCBTX hiện nay, gọi điện thoại trao đổi trực tiếp với bác sĩ là phương thức phổ biến nhất đối với người dân nông thôn. Việc tiếp cận dịch vụ chủ yếu dựa trên các mạng lưới quan hệ xã hội sẵn có như người thân, bạn bè hoặc người quen giới thiệu bác sĩ, thay vì thông qua các nền tảng y tế số chính thức. Bên cạnh đó, KCBTX hiện chủ yếu đáp ứng các nhu cầu khám, tư vấn và xử lý vấn đề sức khỏe trước mắt, trong khi vai trò trong quản lý và chăm sóc sức khỏe dài hạn vẫn còn khá hạn chế.

Nghiên cứu cũng chỉ ra năm nhóm rào cản chính ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận KCBTX của người dân nông thôn, bao gồm: thể chế (hành lang pháp lý và cơ chế thanh toán cho dịch vụ vẫn chưa đầy đủ); công nghệ (hạ tầng internet và điều kiện kết nối giữa các địa phương còn chưa đồng đều); nhận thức (nhiều người dân thiếu thông tin về dịch vụ – đây được xác định là rào cản lớn nhất); niềm tin (người dân còn băn khoăn về độ chính xác của việc chẩn đoán và điều trị từ xa); và ngoài ra, yếu tố chi phí cũng là trở ngại do nhiều dịch vụ KCBTX hiện chưa được bảo hiểm y tế chi trả.

Trong phần thảo luận, các chuyên gia và nhà khoa học tham dự đã trao đổi nhiều ý kiến nhằm làm rõ hơn các kết quả nghiên cứu. Nhiều ý kiến cho rằng việc đánh giá hiệu lực và hiệu quả của KCBTX không nên chỉ dựa trên tỷ lệ người dân sử dụng dịch vụ mà cần xem xét mức độ chấp nhận và tuân thủ phác đồ điều trị được đưa ra thông qua hình thức KCBTX. Bên cạnh đó, mức độ phổ biến của dịch vụ cũng cần được đánh giá trong mối quan hệ với năng lực cung ứng của các cơ sở khám chữa bệnh. Một số ý kiến cũng đề cập đến mô hình bác sĩ gia đình như một hướng phát triển đáng quan tâm của KCBTX, đặc biệt trong việc theo dõi và tư vấn sau điều trị hoàn toàn bằng hình thức từ xa.

Phát biểu tổng kết tọa đàm, PGS.TS. Nguyễn Đức Chiện ghi nhận những kết quả phát hiện ban đầu mà nhóm nghiên cứu đã đạt được, đồng thời đánh giá cao ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu trong bối cảnh chuyển đổi số trong y tế đang diễn ra sâu rộng; đề nghị nhóm nghiên cứu  tiếp thu các ý kiến để hoàn thiện nâng cao chất lượng nghiên cứu, làm rõ hơn những phát hiện của nghiên cứu, và đề xuất các khuyến nghị, đặc biệt là kết quả nghiên cứu được chắt lọc ra báo cáo tư vấn chính sách có chất lượng chuyên môn cao.

Tọa đàm đã diễn ra trong không khí trao đổi học thuật sôi nổi với nhiều ý kiến đóng góp từ các chuyên gia và nhà nghiên cứu. Những trao đổi về cả phương diện lý luận và thực tiễn đã giúp chủ nhiệm đề tài hoàn thiện kết quả nghiên cứu, đồng thời mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiếp theo về phát triển dịch vụ khám chữa bệnh từ xa và thúc đẩy tiếp cận y tế số đối với người dân khu vực nông thôn.

Ngọc Hà