Trong những năm 1978 - 1983, với mục tiêu tăng cường lực lượng, Ban Xã hội học đã tổ chức nhiều khóa đào tạo, lớp tập huấn cho cán bộ nghiên cứu với sự hướng dẫn của nhiều nhà khoa học nước ngoài đến từ Nga, Đức, Ba Lan, Bungaria, Bỉ,.... Những khóa đào tạo này đã trang bị cho các cán bộ nghiên cứu xã hội học những kiến thức cơ bản, đặc biệt là phương pháp và kỹ năng nghiên cứu xã hội học, khả năng ứng dụng các phương pháp này trong thực tiễn xã hội Việt Nam. Các khóa đào tạo được kết hợp với các chuyến đi nghiên cứu thực địa, qua đó các cán bộ có thể trải nghiệm và tích lũy được những kinh nghiệm cần thiết cho công tác nghiên cứu.
Vào đầu thập niên 80 của thế kỷ 20, Xã hội học đã khẳng định khả năng thực hiện những nghiên cứu đánh dấu bởi việc ban hành Nghị định 96/HĐBT, ngày 9/9/1983 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) về việc thành lập Viện Xã hội học thuộc Ủy ban Khoa học xã hội Việt Nam.
Ngay sau khi thành lập, Viện đã triển khai nhiều nghiên cứu thực nghiệm trên cả nước, nhất là khu vực đồng bằng sông Hồng với các chủ đề về dân số, gia đình, lối sống, văn hóa v.v. Các nghiên cứu này đã có những đóng góp vào việc xây dựng và thực hiện Chương trình Dân số và Kế hoạch hóa gia đình ở Việt Nam. Những vấn đề khoán sản phẩm trong nông nghiệp, những ưu điểm và hạn chế của nó cũng đã được phân tích từ góc độ xã hội học, thông qua những nghiên cứu về phân công lao động trong gia đình, vai trò của hợp tác xã nông nghiệp trong thực hiện khoán sản phẩm, v.v. Nhiều nghiên cứu đã góp phần cung cấp những luận cứ khoa học cho việc đổi mới chính sách khoán trong nông nghiệp những năm 80.
Để chuẩn bị nguồn nhân lực của Viện trong tương lai, trong thời kỳ này, Viện đã cử nhiều cán bộ đi đào tạo sau đại học tại các nước như Liên Xô, Cộng hòa Dân chủ Đức, Bungaria, Hungary, v.v. Số cán bộ này đã trở thành lực lượng nòng cốt của Viện Xã hội học sau này. Ngoài ra, Viện còn gửi một số cán bộ đi học tập tại Ấn Độ, Pháp, Bỉ.
Cùng với Viện Xã hội học, Tạp chí Xã hội học, diễn đàn của giới nghiên cứu xã hội học ở Việt Nam cũng được thành lập năm 1983. Đây là tiếng nói và cầu nối quan trọng các hoạt động nghiên cứu của Viện với các cơ quan, các tổ chức xã hội trong và nước ngoài. Ngay từ số đầu tiên, Tạp chí Xã hội học (số 1/1983) đã dành nhiều trang đăng tải các bài viết mang tính lý luận của các tác giả: GS.VS Nguyễn Khánh Toàn, GS. Vũ Khiêu, PGS. Đỗ Thái Đồng... khẳng định vai trò, vị trí của xã hội học trong hệ thống các khoa học xã hội ở Việt Nam. Những nghiên cứu thực nghiệm đầu tiên về vấn đề nhà ở, lối sống thanh niên đô thị, hệ thống thông tin đại chúng và công chúng Hà Nội, v.v. đã được đăng tải. Thông qua các bài giới thiệu trên tạp chí, các nhà nghiên cứu không chỉ có những thông tin về hoạt động nghiên cứu xã hội học trên thế giới mà còn tìm thấy những bài học cần thiết cho việc định hướng, lựa chọn các vấn đề nghiên cứu phù hợp với yêu cầu và đòi hỏi của thực tiễn Việt Nam.