Sự gia tăng dân số cao tuổi một cách nhanh chóng đang đặt ra yêu cầu không chỉ giải quyết các vấn đề về chăm sóc sức khỏe và đảm bảo an sinh xã hội, mà còn liên quan đến việc tạo điều kiện để người cao tuổi tiếp tục phát triển năng lực, duy trì tham gia xã hội và thích ứng với những thay đổi của bối cảnh mới. Trên cơ sở đó, nhiệm vụ tập trung tìm hiểu thực trạng và các yếu tố tác động đến học tập chủ động của người cao tuổi tại khu vực đô thị trong bối cảnh chuyển đổi số, qua đó đề xuất các giải pháp nhằm tạo điều kiện và thúc đẩy học tập chủ động ở nhóm dân cư này.

Kết quả nghiên cứu cho thấy, nhận thức về học tập của người cao tuổi phản ánh sự đan xen giữa quan niệm truyền thống và hiện đại. Đa số người cao tuổi thừa nhận giá trị của học tập suốt đời, song một bộ phận còn băn khoăn về khả năng tiếp thu, động lực và điều kiện học tập chủ động. Sự khác biệt về nhận thức theo một số đặc điểm xã hội (như học vấn, độ tuổi, giới tính) cho thấy việc coi trọng học tập không đồng nghĩa với sự tự tin vào khả năng học tập ở người cao tuổi. Học tập chủ động của người cao tuổi thể hiện qua việc chủ động tìm hiểu, lựa chọn, vận dụng kiến thức, kỹ năng và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết nhằm đáp ứng các nhu cầu về chăm sóc sức khỏe, sinh kế, phát triển bản thân và tham gia xã hội. Tìm hiểu các yếu tố tác động đến học tập chủ động của người cao tuổi ở khu vực đô thị trong bối cảnh chuyển đổi số cho thấy: nhận thức ảnh hưởng tới cách người cao tuổi nhìn nhận khả năng học tập; phương thức tiếp cận kiến thức và vai trò của công nghệ; nhu cầu học tập gắn với những yêu cầu của đời sống, sự cần thiết của các cơ hội và điều kiện hỗ trợ học tập. Đáng chú ý, tính chủ động trong học tập của người cao tuổi không đồng nghĩa với việc hoàn toàn độc lập với sự hướng dẫn hay hỗ trợ từ bên ngoài (gia đình và cộng đồng). Hành vi học tập chủ động của người cao tuổi có mối liên hệ có ý nghĩa thống kê với tình trạng sức khỏe thể chất, sức khỏe tinh thần tự đánh giá và mức thu nhập, nhưng chưa ghi nhận mối liên hệ có ý nghĩa thống kê với tình trạng mắc bệnh mạn tính và việc làm tạo thu nhập hiện tại. Bên cạnh đó, vai trò của gia đình đối với học tập chủ động của người cao tuổi không chỉ gắn với những đặc trưng về cấu trúc gia đình mà còn thể hiện qua sự hỗ trợ và tương tác liên thế hệ. Cộng đồng được xem là môi trường tạo điều kiện và duy trì các tương tác xã hội có liên quan đến quá trình học hỏi của người cao tuổi, trong khi họ vẫn giữ vai trò chủ thể trong việc nhận diện nhu cầu, lựa chọn và tận dụng những cơ hội học tập phù hợp.

Trên cơ sở đó, nhiệm vụ đề xuất các nhóm giải pháp chính: 1) Đổi mới cách thức tổ chức hoạt động học tập theo nhu cầu và sự lựa chọn của người cao tuổi; 2) Phát triển hoạt động hỗ trợ kỹ năng số gắn với nhu cầu học tập và đời sống của người cao tuổi; 3) Tăng cường phối hợp giữa gia đình, cộng đồng và các tổ chức trong hỗ trợ học tập cho người cao tuổi; 4) Bảo đảm cơ hội tiếp cận và tham gia học tập phù hợp với điều kiện của các nhóm người cao tuổi.

Ảnh: Toàn cảnh Hội đồng nghiệm thu nhiệm vụ khoa học cấp Bộ

Sau khi nghe chủ nhiệm nhiệm vụ trình bày kết quả nghiên cứu, Hội đồng nghiệm thu đánh giá cao nỗ lực của nhóm nghiên cứu và kết quả thực hiện nhiệm vụ. Hội đồng nhận định nhiệm vụ đã cơ bản đáp ứng các mục tiêu, yêu cầu nghiên cứu đặt ra, có giá trị khoa học và ý nghĩa thực tiễn đặc biệt trong bối cảnh già hóa dân số và chuyển đổi số hiện nay. Hội đồng thống nhất nghiệm thu nhiệm vụ xếp loại khá và đề nghị nhóm nghiên cứu tiếp thu các ý kiến góp ý, tiếp tục chỉnh sửa, hoàn thiện để chuẩn bị cho xuất bản thành sách.

Tin: Nguyễn Thanh Thủy

Ảnh: Nguyễn Thị Thu Hương